Daha önce Paylaşım Ekonomisi’nden bahsetmiştik, hatırlarsanız âtıl durumdaki kaynakların paylaşımına ve bu paylaşım sonucu gelir elde edilmesine dayalı yeni bir ekonomi modelinden söz etmiştik. Paylaşım Ekonomisini analiz ederken, olaya bir de bağımsız iş yapanlar açısından bakmak gerekecek. Gig Ekonomi, bağımsız (freelance) çalışanların ve kendi kendinin patronu olanların yarattığı bir ekonomi modeli. “Gig” müzik sektöründen gelme bir terim, kısa süreli iş demek. Bu modele yeni denilemez, zaten var olan bir çalışma şekli, ancak burada yeni olan, internetle beraber bu modelin çok daha farklı yönlere gitmesi. Dünya, yavaş yavaş daha az aracısı olan bu modele kayıyor diyebiliriz.

Bir çok kişi, internetin sağladığı olanakları kullanarak kendi ürünlerini satıyor veya kendi hizmetini bizzat pazarlayabiliyor. Danışmanlar, reklamcılar, sürücüler, çocuk bakıcıları, ders verenler, el işi yapanlar, ev yemeği yapanlar, organizatörler, tamirciler, boyacılar vs.. hep bu alandaki insanlar. Eskiden mahalle veya aile çevresi gibi sınırlı bir ağda yapılan bu tür işler, artık kullanıcı beğenisi ve internet paylaşımları ile çok daha geniş bir alana yayılabiliyor. Ayrıca, bu tür bağımsız iş yapanlarla kullanıcıları buluşturan platformlar ortaya çıktı ki, işin aslında kırılma noktası burada yatıyor. Bu konuda, ilk olarak Uber’i örnek vermek mümkün. Uber sürücüleri kendi araçları ile kendi işlerinin patronu olarak istedikleri zaman çalışabiliyorlar. Ancak sürekli, etkin, güvenli ve belirli kalitede müşterilerle çalışabilmesi için Uber gibi bir üst platforma ihtiyaç duyuyorlar. İşte bu noktada Uber, kullanıcının karşısına üst marka olarak çıkıyor ve freelance sürücülere sürekli bir hizmet verme imkanı sağlıyor. Yerel çok başarılı örnekler de var: Örneğin Armut.com üzerinden bağımsız çalışan boyacı, tamirci, temizlikçi, tesisatçı vs. bir çok kişiyi bulabilmek mümkün. Gittigidiyor üzerinden satış yaparak büyük e-ticaret firmalarına fark atan bağımsız satıcıların yanı sıra, Idemama.com üzerinden iş yapan bağımsız grafik tasarımcılarını da unutmamak gerek.

Tüm bunlar, işçi-işveren ilişkisinden sıyrılmış, kendi işini yapan, zaman mekan bağımsız çalışabilen, bağımsız serbest çalışanların oluşturduğu güçlü bir ekonomi.

Aslında Gig Ekonomi bir şekilde kendi kurallarını ve hukukunu yaratmış durumda, bu alanda düzenleyici ve denetleyici kurum Kullanıcı’dan başkası değil. Kullanıcı beğenirse övüyor, beğenmezse bağımsız çalışan kişi bir daha kolay kolay iş alamıyor. Ekonominin genel kuralı, bir şekilde hukuka da yansımış oluyor.
Ancak, yeniden gelişen bu alan ne yazı ki bazı hukuksal sorunları akla getirebiliyor. İlk akla gelen soru: Platformların hukuki sorumlulukları. Örneğin boyacı evinizi istediği gibi boyamadı. Uber sürücüsü yolu gereksiz yere uzattı. Meşhur köftenin içinden upuzun saç çıktı. Bunlar hep olası sorunlar ama platformlar bu tip sorunların ne kadar muhatabı olmalıdır sorusu akılları kurcalıyor. Platformlar, kullanıcı yorumlarına ve puanlamasına göre çok sık hata yapan ve özensiz iş yapan bağımsızları sistemde en alta itiyor, hatta sistemden çıkarıyor. Peki platform hiç mi sorumlu değil? Bizim hukukumuza göre, platformların hukuki sorumluluğu yok. Olması gereken de bu.

26.08.2015’de Resmi Gazete’de yayınlanan Elektronik Ticarette Hizmet Sağlayıcı ve Aracı Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik’e bu platformlar, “başkalarına ait iktisadî ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan gerçek ya da tüzel kişiler” olduğu için, hizmet sunduğu elektronik ortamı kullanan gerçek ve tüzel kişiler tarafından sağlanan içeriği kontrol etmek, bu içerik ve içeriğe konu mal veya hizmetle ilgili hukuka aykırı bir faaliyetin ya da durumun söz konusu olup olmadığını araştırmakla yükümlü tutulmamıştır. Ancak, bu tür platformların sağlamak zorunda olduğu bazı bilgiler var, bunlar ayrı.

Gig Ekonomi ile ilgili, henüz yeni çıkan bir Vergi Usul Kanunu Tebliği var. (24.12.2015 / 29572 RG) 464 nolu bu tebliğ platformlardan, kendi bünyesindeki bağımsız iş yapanlar ile her tür bilgiyi ve yapılan her satış işlemini ayrıntılarıyla beraber Gelirler İdaresi Başkanlığı’na bildirmesini istiyor. Bu konuyu ve Gig Ekonomi’nin yaratabileceği diğer İş güvenliği, Sigorta, kişisel veriler ve 3. kişilere verilen zararlar konusuna yazının ikinci bölümünde devam edeceğiz.

Leave your comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.