Elektronik ticaret yapan firmaların sitesinde bulunması gereken hukuki metinler, yasalar kapsamında düzenlenmelidir. Bu hukuki metinler, alıcı ve kullanıcılar ile site ve satıcıları kapsayacak şekilde olmalıdır. Bu metinler, her iki tarafın da hak ve yükümlülüklerini içermelidir. Aslında bunlar birer sözleşme niteliğindedir.

Kanunlardaki sözleşme serbestisi kuralı, burada da geçerlidir. Ancak yasalarda öngörülen bazı şekil şartlarının yerine getirilmesi zorunludur. Ayrıca içeriğinin de hukuka uygun olması gerekir. Örneğin hukuka aykırı bir madde içermesi durumunda; bir uyuşmazlık konusu mahkemeye taşınırsa; dava görülürken hukuka aykırı bu maddenin geçersizliğine karar verilebilir. Diğer yandan bu sözleşmelerin, güncel olması gerekir. Bu sebeple son güncelleme tarihinin, metinle birlikte yayınlanması tavsiye edilir.

Bu sözleşmeler genelde sitede yayınlanmakla yürürlüğe girer. Firmalar, sözleşmede değişiklik yapma hakkını sözleşme içerisinde saklı tutmuş ise her zaman sözleşmede değişiklik yapılabilir. Bu noktada da önemli olan, kullanıcılara sözleşmedeki değişikliğin yazılı olarak bildirilmiş olmasıdır. Çoğunlukla bunun e-posta yolu ile yapılması tercih edilir.

Elbette bu sözleşmelerin kullanıcı veya alıcı tarafından kabul edilmesi, onaylanması aşaması da sözleşmenin niteliğine göre değişkenlik gösterir ve bu konuda da yasal düzenlemeler mevcuttur. Örneğin kullanıcı sözleşmeleri kimi zaman siteyi ziyaret etmekle kabul edilirken, kimi zaman üyeliğin gerçekleşmesi aşamasında onay alınarak kabul edilir. Bu da sitenin üyelik sistemi ile işlemesi durumuna göre farklılık gösterebilir. Sonuç olarak, bazen üye de, sadece ziyaret eden de, aynı şartlarla bağlı olabilir. Örneğin; ziyaret ederken de siteye saldırıda bulunmak, görselleri kopyalamak yasaktır; üye olunduğunda da, gibi.

Peki, bu hukuki metinler neden önemli?

Araştırmalar kullanıcıların birçoğunun, alışveriş öncesinde sitenin güvenilirliğini araştırdığını ortaya koyuyor. Bu sırada ilk dikkat edilen, sözleşme metinlerinin olup olmadığı, buradaki kanuni sürelerin (örneğin cayma hakkı gibi) güncel olup olmadığı konusudur. Elbette sitenin güvenilirliğini ispatlayan başka pek çok unsur var; https ibaresinin varlığı, sitenin veya satıcının, hizmet sağlayıcının firma unvan, adres ve iletişim bilgilerini açıkça yayınlaması, kullanıcı yorumları, sözlük, forum ve şikayet sitelerindeki yorumlar, online itibar ve sosyal medya kullanımı gibi ibareler mevcut. Ancak konumuz sözleşme olduğu için bunları başka bir ay inceleyelim.

Her sözleşme kullanılabilir mi?

Hayır, öncelikle sözleşme metinlerindeki içerik, firmanın niteliğine ve yaptığı iş modelinin türüne göre değişkenlik göstermek zorundadır. Hatta satılan hizmet, ürün özel bir alana hitap ediyorsa, yine sözleşmelerin içeriği değişkenlik gösterecektir. Bu sebeple öncelikle alanınıza özel yasal düzenlemeler, kısıtlamalar olup olmadığını araştırmanız gerekir.

Hangi sözleşmeler yer almalı? 

  • Öncelikle firmanın gizlilik ve güvenlik politikasını içeren bir metnin, işin modeli ne olursa olsun, yayınlanıyor olması gerekir. Bu metinde kullanıcıların siteye sağladığı bilgilerin ve kişisel verilerin gizliliği ve güvenliği için alınan önlemler anlatılır. Ayrıca tarafların hak ve yükümlülükleri ile sorumlulukları belirlenir. Mühim olan bu sözleşmede kullanıcı, hangi verilerinin, kim tarafından, ne amaçla, ne kadar süre ile, hangi koşullarda kaydedileceğini veya kullanılacağını anlayabiliyor olmalıdır. Aynı şekilde bu bilgilerin üçüncü firmalarla paylaşım durumu konusuna da açıklık getirilmelidir.
  • Üyelik veya kullanıcı sözleşmesi ise, yine iş modeline göre değişkenlik gösterir. Ancak genel olarak kullanıcıların veya üyelerin siteden hizmet, servis alırken, siteyi kullanırken sahip olduğu hakları, kısıtlamaları, yükümlülükleri belirler. Diğer yandan sitenin de hangi durumlarda, hangi zararlardan sorumlu olacağını ya da olmayacağını belirleyen şartlar içerir. Yani bu sözleşme, sitenin kullanıcı tarafından kullanımı sürecinde onun el rehberi gibidir. Özel bir hizmet türü veya ürün satışı söz konusu ise bu tür detaylara da yer verilebilir. Sitenin nasıl işlediği, üyelik modeli, iş modeli, satış modeli gibi hususlar konusunda bu sözleşmenin hususi maddeleri olmalı ve yol gösterici olmaldır. Elbette tazminat, cezai şart, uyuşmazlıkların çözümü gibi konuları da içermelidir. Bu sözleşme üyelik aşamasında, kullanıcının onayı ile onların rızası alınarak kabul edilmiş olmalıdır.
  • E-ticaret sitesinde bulunması gereken sözleşmelerden bir diğeri ise, mesafeli satış sözleşmesi ve ön bilgilendirme formudur. Bu sözleşmelerde bulunması gereken hususlar, ilgili yasa ve yönetmeliklerde belirlenir. Alıcının ve satıcının hak ve yükümlülükleri bu sözleşmelerde belirlenir. Aynı zamanda cayma hakkı, iade koşulları gibi haklar da burada düzenlenir. Online Pazar yeri modelinde, bu sözleşmeler, satıcı ve alıcılar için ayrı ayrı şartlar ve düzenlemeler içerebilir. Mühim olan, ödeme öncesinde alıcının bu sözleşmeleri yazılı olarak onaylamış olması gerekir. Son olarak, sözleşmelerin anlaşılır ve açık bir dille, 12 puntoda yazılması gerektiğini de hatırlatalım.

OKUNMUYOR DEMEYİN, DENETİME TABİ!

Oldukça detaylı ve hassas bir çalışma gerektiren bu hukuki metinler için, ‘sadece bir klik ile hızla tıklanıyor’, ‘okunmuyor’, ‘ sadece uyuşmazlık anında gerekli’ gibi bir yanlış algı mevcutsa da, günümüzde internet tüketicisinin oldukça bilinçli olduğu ortada. Diğer yandan yasalarımızın da bu sözleşmelerle ilgili konuya ciddi anlamda eğildiğini ve detaylı düzenlemeler getirdiğini, sıkı denetimler yapıldığını söyleyebiliriz.

‘Bu yazı ilk olarak E-ticaret Çağı dergisinin Eylül 2016 sayısında yayınlanmıştır.’

Leave your comment

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.