Şubat 2025, Avrupa Birliği’nin (AB) Yapay Zekâ Tüzüğü’nün (AI Act) uygulanmaya başlandığı ve yeni düzenlemelerin hayata geçirildiği önemli bir dönem oldu. AI Act, 1 Ağustos 2024’te yürürlüğe girmiş, belirli hükümlerinin ise farklı tarihlerde devreye girmesi planlanmıştı. Şubat 2025 itibarıyla, AI Act kapsamında ilk yasaklar ve düzenleyici uygulamalar hayata geçirildi.
1. AI Act’in İlk Hükümleri Şubat 2025 İtibarıyla Yürürlüğe Girdi
2 Şubat 2025 itibarıyla, AI Act’in başlangıç hükümleri ve bazı yüksek risk taşıyan yapay zekâ uygulamalarına ilişkin yasakları içeren bölümleri yürürlüğe girdi.
Bu kapsamda yasaklanan yapay zekâ uygulamaları şunlardır:
• Subliminal Manipülasyon: Kullanıcıların bilinçli farkındalığı olmadan davranışlarını değiştirecek yapay zekâ sistemlerinin kullanımı yasaklandı.
• Sosyal Skorlama: Kişilerin sosyal davranışlarını ve ekonomik statülerini değerlendirerek onları derecelendiren sistemlerin, bireylere yönelik ayrımcı veya adaletsiz sonuçlara yol açacak şekilde kullanılması yasaklandı.
• Ceza Riski Değerlendirme Sistemleri: Yalnızca kişilik profillemesi ve geçmiş kayıtlar esas alınarak bireylerin suç işleme riskini değerlendiren yapay zekâ sistemlerinin kullanımı yasaklandı.
• Yüz Tanıma Veritabanlarının Genişletilmesi: İnternetten veya güvenlik kameralarından rastgele yüz görüntüleri toplayarak yüz tanıma veri tabanları oluşturan yapay zekâ sistemlerinin kullanımı yasaklandı.
• Duygusal Tanıma Sistemleri: Eğitim ve iş yerlerinde bireylerin duygularını analiz eden yapay zekâ sistemlerinin kullanımı yasaklandı.
• Biyometrik Kategorizasyon Sistemleri: Bireyleri biyometrik verilerine dayanarak hassas kategorilere (ırk, cinsiyet, din gibi) göre sınıflandıran yapay zekâ sistemlerinin kullanımı yasaklandı.
Bu yasaklar, AI Act’in yapay zekânın etik, güvenli ve insan haklarına uygun kullanımını teşvik etme amacının bir parçasıdır.
2. Avrupa Komisyonu’ndan Yapay Zekâ Tüzüğü Rehberleri
6 Şubat 2025’te Avrupa Komisyonu, AI Act’in uygulanmasına yönelik detaylı bir rehber yayımladı.
Bu rehberde;
• Yapay Zekâ Sistemlerinin Tanımı: AI Act’in kapsadığı sistemlerin hangi kriterlere göre değerlendirileceği açıklandı.
• Uygulama Alanları: AI Act’in hangi sektörlerde ve hangi seviyelerde geçerli olduğu detaylandırıldı.
• İşletmeler İçin Uyumluluk Rehberi: AB’de faaliyet gösteren şirketlerin, AI Act’e uyum sağlamak için hangi adımları atmaları gerektiği belirtildi.
Avrupa Komisyonu, yapay zekâ sistemlerinin kullanımına yönelik belirlenen kuralların üye devletler tarafından nasıl uygulanacağına dair daha fazla teknik rehber yayımlamayı planlıyor.
3. Avrupa Parlamentosu, AI Act’in Uygulanmasına Dair Açıklama Talep Etti
26 Şubat 2025’te Avrupa Parlamentosu (AP), Avrupa Komisyonu’ndan AI Act’in uygulanmasına dair detaylı bir açıklama talep etti.
AP üyeleri;
• Tüzüğün üye devletler tarafından nasıl uygulanacağını,
• Düzenlemelerin şirketler ve kamu kurumları için ne anlama geldiğini,
• Genel amaçlı yapay zekâ modelleri (ChatGPT, Gemini, Claude gibi büyük dil modelleri) için özel olarak getirilecek kuralların nasıl işleyeceğini öğrenmek istedi.
Komisyon, AI Act’in geniş çaplı yapay zekâ modellerini nasıl kapsayacağına dair bir açıklamayı Mart 2025’te sunmayı planlıyor.
4. Genel Amaçlı Yapay Zekâ Modellerine Yönelik Kurallar 1 Ağustos 2025’te Yürürlüğe Girecek
Şubat 2025’teki en önemli gelişmelerden biri de, genel amaçlı yapay zekâ (GPAI) sistemlerine yönelik düzenlemelerin başlangıç tarihinin netleşmesi oldu.
1 Ağustos 2025 itibarıyla, genel amaçlı yapay zekâ modellerine ilişkin kurallar yürürlüğe girecek.
Bu kapsamda:
• ChatGPT gibi büyük dil modelleri ve üretken yapay zekâ sistemleri, AI Act kapsamında belirlenen kurallara uymak zorunda olacak.
• Veri kaynaklarının şeffaflığı zorunlu hale getirilecek. Yapay zekâ sistemlerinin hangi verilerle eğitildiği ve nasıl geliştirildiği daha açık hale getirilecek.
• Telif hakkı ve fikri mülkiyet koruması artırılacak. AI modellerinin, telif hakkı ihlallerine yol açabilecek şekilde eğitilmesi ve ürettiği içeriklerin yasal sorumluluğu hakkında yeni kurallar getirilecek.
• Kullanıcı bilgilendirme yükümlülüğü artırılacak. Yapay zekâ tarafından üretilmiş içeriğin belirgin bir şekilde işaretlenmesi gerekecek.
Bu düzenlemeler, genel amaçlı yapay zekâ modellerinin sorumlu kullanımını teşvik etmeyi ve hukuk ile teknoloji arasındaki dengeyi sağlamayı hedefliyor.
Sonuç olarak Şubat 2025, AB’nin yapay zekâ düzenlemelerinde önemli bir dönüm noktası oldu. AI Act’in ilk hükümleri yürürlüğe girerken, Avrupa Komisyonu uygulamaya dair rehberler yayımladı ve Avrupa Parlamentosu düzenlemelerin detaylandırılmasını talep etti.
Özellikle 1 Ağustos 2025’te yürürlüğe girecek genel amaçlı yapay zekâ düzenlemeleri, büyük dil modelleri ve üretken yapay zekâ sistemleri için yeni bir hukuki çerçeve oluşturacak.
AB, yapay zekânın etik, güvenli ve insan haklarına uygun kullanımını sağlamak için kademeli bir düzenleme sürecini devreye sokmuş durumda. Önümüzdeki aylarda, AI Act’in uygulanmasına dair ek teknik rehberlerin yayımlanması ve şirketlerin bu düzenlemelere nasıl uyum sağlayacağına dair yeni açıklamaların yapılması bekleniyor.
Bu gelişmeler, yapay zekâ hukuku alanında faaliyet gösteren avukatlar, şirketler ve politika yapıcılar için kritik önem taşıyor.
